''Ik weet me geen raad en vraag om uw welwillende hulp in mijn nood. Dankbaar wacht ik uw beslissing af...''
Brieven schrijven, ik deed het vroeger met liefde. Ik deed
het bijvoorbeeld in de zomervakantie, met mijn beste vriendin omdat ik haar
gedurende de zomervakantie niet zag. Het was in de begin jaren tachtig ook
helemaal in om bij een vriendenkring te horen. Dan schreef elke keer iemand
anders een stukje aan in de brief en kwam hij uiteindelijk weer bij je terug.
Naast deze vriendenkring schreef ik ook nog met een penvriendin in het buitenland.
Iemand die je verder helemaal niet kende, maar waar je de dagelijkse dingen wel
aan elkaar vertelde. Weer later schreef ik luchtpost aan mijn vriendje in het
leger. Eigenlijk alleen maar leuke post! Daarom kan ik me ook totaal geen voorstelling
maken dat je een brief uit pure wanhoop moet schrijven. Een brief die aanvangt
met ‘’Ik weet me geen raad’’
Hier gaat het boek ‘’Ik weet me geen raad’’ – wanhoopsbrieven van Joodse Vluchtelingen
1038-1939 – over.
Jaren geleden vond documentairemaker Willy Lindwer bij het oud papier een
bundel met tweehonderd brieven, die afkomstig bleken van vervolgde Joden uit
Duitsland, Oostenrijk en Tsjechoslowakije. Ze smeekten de Joodse gemeente in
Amsterdam massaal om ze een uitweg te bieden, maar die kon niets voor ze
betekenen. De landsgrenzen sloten zich eind jaren dertig meer en meer voor de
Joden van Europa. De brieven schetsen een hartverscheurend beeld van hun
levensbedreigende omstandigheden.
Historica Aline Pennewaard onderzocht wat er met de
schrijvers gebeurde nadat zij hun wanhoopsbrief hadden verstuurd. ‘Ik weet me
geen raad’ toont een breed scala aan verhalen die op ingrijpende wijze
inzichtelijk maken hoe dat in zijn werk ging. Lukte het ze om tijdig uit Europa
weg te komen? Of vielen ze ten prooi aan de vernietigingsmachine van de nazi’s?
In deze tijd, waarin vlucht en emigratie opnieuw
centrale thema’s zijn in het maatschappelijk debat, maakt dit boek de
menselijke kant van de zaak zichtbaar: een kant die helaas maar al te vaak
wordt vergeten.
Auteur en regisseur Willy Lindwer
Willy Lindwer is geboren op 18 maart 1946, in Amsterdam. Zijn ouders komen uit Polen
en Oekraïne. Anders dan de rest van zijn familie overleefden zijn ouders, en
broer, de oorlog. Ze zaten namelijk ondergedoken in de Achterhoek.
Lindwer volgde een HBS-B opleiding aan het Amsterdam Lyceum, en studeerde door
aan de Filmacademie. Na zijn studie ging hij aan het werk bij de Wereldomroep,
en tevens bij de NOS op de documentaire afdeling. In 1985 richtte hij zijn
eigen bedrijf, AVA Production op. Hij woont tegenwoordig in Tel Aviv. Daar richtte
hij Terra Film Production op.
Lindwer staat bekend om zijn films, documentaires en boeken over de Holocaust,
Israël, het Jodendom en het Midden-Oosten. In 1988 won hij de International
Emmy Award voor de film ‘De laatste zeven maanden van Anna Frank’. Vorig jaar
kwam hij met een prachtige documentaire/film over de corruptheid bij het
Amsterdamse GVB, gedurende de Tweede Wereldoorlog: ‘Verdwenen stad’. Mijn
volledige review hiervan is te lezen op de site van www.mamascrapelle.nl
Samenwerking met historica Aline Pennewaard
Nu komt hij, in samenwerking met historica, schrijfster en onderzoekster Aline
Pennewaard wederom met een indrukwekkend en schokkend stukje geschiedenis; het
boek ‘Ik weet me geen raad’
Historica Aline Pennewaard werkte aan een promotieonderzoek over de deportaties
vanaf Nederland naar de concentratiekampen. Eerder werkte ze ook al samen met
Willy Lindwer. Het boek ‘Bernie’s oorlog’ en de het boek/film ‘De treinreis’ is
van hun beider hand.
Brieven als wanhoopsroep
Het boek ‘Ik weet me geen raad’ bevat maar liefst 35 brieven van lotgevallen
die zich tot in hun totale wanhoop tot het comité voor Joodse Vluchtelingen in
Amsterdam richten. Met de hoop dat ze (alsnog) worden opgenomen als vluchteling
en zo de vreselijke toestanden waar ze in verkeren kunnen ontvluchten. Hoewel
het in Nederland nog relatief rustig is qua oorlogsgeweld in de jaren 1938-1939,
zijn er andere Europese landen al afschuwelijke wantoestanden gaande.
Elke dag één brief
Het boek is hartverscheurend en ik kon het absoluut niet in een keer uitlezen.
Het had zo een impact om te weten dat dit echte brieven zijn van echte mensen
in nood. Ik heb met mezelf toen afgesproken elke dag één brief te lezen.
Postuum stak ik dan een kaarsje voor die familie of die persoon aan. Vaak wilde
ik toch ook wel weten of er nog informatie te vinden was over de betreffende
gevallen en raadpleegde ik internet.
De even indrukwekkende televisieserie De Joodse Raad
De brieven waren gericht aan de voorzitter van het comité, de heer David Cohen,
die later een van de voorzitters zou worden van de Joodse Raad. Over het wel en
wee van die raad is onlangs de prachtige en zeer indrukwekkende gelijknamige
serie op televisie geweest.
Veel lukte niet, maar een hoop dingen ook wel
Het is ongelooflijk wat het comité voor Joodse Vluchtelingen heeft proberen te
doen. Een baan zoeken voor een zoöloog, die toen al in kamp Buchenwald had gezeten.
Helaas mislukte dat en moest hij samen met zijn gezin uiteindelijk naar
Auschwitz. Ondanks het verzoek van intellectuelen, verenigd in het Comité van
Waakzaamheid, waarbij ze de regering om coulance met betrekking tot de vluchtelingen
vroegen, hield die voet bij stuk, en lieten ze niemand meer Nederland binnen.
Echter lukten er veel dingen ook wel: valse papieren, onderduiken, en
bijvoorbeeld kindertransporten naar veilige oorden.
Geschiedenis herhaalt zich helaas
Willy Lindwer heeft nog steeds contact met de vrouw die toentertijd secretaresse
was van het Vluchtelingencomité, Mirjam Bolle-Levie. Zij is inmiddels 107 jaar
oud en woont in Jeruzalem. Gelukkig is zij nog steeds in het bezit van een ‘een
messcherp geheugen’, zegt
Lindwer. Ze weet zich nog alles te herinneringen van de hartbrekende brieven.
Elke brief aan het comité voor Joodse Vluchtelingen is een stukje geschiedenis.
Een noodkreet uit een ver verleden. Helaas lijkt het verleden ons weer in te
halen en zijn er opnieuw duizenden mensen voor oorlog op de vlucht. Dat maakt
dit al prachtige boek, nog intenser om te lezen.
Details over het boek
Titel: Ik weet me geen raad - wanhoopsbrieven van Joodse vluchtelingen 1938-1939 | Auteurs: Willy Lindwer en Aline Pennewaard | Uitgeverij: Balans | Eerste uitgave: 2025 | Aantal bladzijden: 222 | ISBN 978 9463 823 883
Geen opmerkingen:
Een reactie posten